Жанр: Детское: Прочее » В Нестайко » Тарэадоры з Васюкоўкi (на белорусском языке) (страница 13)


Акрамя таго, быў Кныш нейкi мокры - як шэрая сцяна ў пограбе. Рукi заўсёды мокрыя, шыя мокрая, твар мокры. Неяк ён узяў мяне за плячо сваёй мокрай i халоднай, як у мерцвяка, рукой, я ажно ўздрыгнуў. Бр-р!

I яшчэ - калi Кныш смяяўся, нос у яго дрыжаў i скура на лобе дрыжала (не моршчылася, а менавiта дрыжала). I гэта было вельмi непрыемна. Хацелася адвярнуцца i не глядзець. Жылi Кнышы ўдваiх, дзяцей у iх не было. I сваякоў, здаецца, таксама.

У калгасе працаваў адзiн Кныш. Кнышыха прыкiдвалася вельмi хворай. Хвароба ў яе была невылечная i вельмi таямнiчая. Яна шэптам расказвала пра яе бабам, закочвала ўверх вочы i прыгаворвала: "Ох, якая ж я, жанчынкi, хворанькая!"

Аднак тая таямнiчая хвароба не перашкаджала ёй кожны дзень валачы на рынак важкiя кашы.

Святкавалi Кнышы заўсёды толькi ўдваiх. Нiкога да сябе не запрашалi. Да iх нiхто не хадзiў, i яны нi да кога. Дужа былi скнарлiвыя i баялiся, каб хто-небудзь не пабачыў, што ў iх у хаце ёсць. На людзях увесь час прыбяднялiся.

- Ды я ж такi голы! - гаварыў Кныш. - З хлеба на ваду перабiваюся. Нават на зiму нiчога не назапасiў.

А мiж тым Кнышыха, iдучы на рынак, ажно згiналася пад кашамi. I глякi з малаком вытыркалiся адтуль, як гарматы з танкавай вежы, - карова ў Кнышоў была самая лепшая на вёсцы.

Я неяк чуў, як бабы гаварылi пра тую карову:

- Ох ужо й малако ў гэтай каровы! Ну, як смалец! Хоць нажом рэж!

- Ага! А што ты хочаш, калi яна яе хлебам кормiць. Кожны дзень цягне з горада сетку. А ў той сетцы, думаеш, што? Адны булкi. Кармiла б я сваю Лыску так, дык i яна смятанай даiлася б.

- Але ж! А на рынку, бачыла я, прадае рэдзенькае, ажно сiняе. Напалову, не менш, разбаўляе.

- I куды тая мiлiцыя глядзiць!

А неяк увечары, прысмеркам, прыязджалi да iх нейкiя двое на матацыкле з каляскай, нагрузiлi нешта ў каляску i адразу ж паехалi. I потым яшчэ двойчы прыязджалi i таксама поначы.

А неяк каля чайнай Кныш, якi набраўся як жаба бруду, прагаварыўся ў гурце п'янiц.

- Не баюся я вашага Шапку... Якi ён Шапка? Нагавiцы ён, а не Шапка. Ён у мяне вось тут во, - Кныш паказаў сцiснуты кулак. - Я ўжо напiсаў куды трэба. Хутка вашаму Шапку дадуць па ш-шапцы... Гы-гы-гы!

Старшыня нашага калгаса, Iван Iванавiч Шапка, быў вельмi добры гаспадар, i ўсе яго любiлi. Усе, акрамя лайдакоў ды п'янiц, таму што спуску iм не даваў. I Кныш увесь час пiсаў на Шапку скаргi. Прычым пiсаў так, каб гэта ўсе людзi бачылi. Расчыняў вароты, выносiў у двор стол, садзiўся i, як школьнiк, нахiлiўшы галаву i высалапiўшы язык, крэмзаў нешта на паперы.

- О, зноў пiша нейкую дрэнь, - насмешлiва казаў дзед Варава.

Скаргi Кныша, вядома, старшынi не прыносiлi шкоды. Але ў людзей цёмных выклiкалi да Кныша павагу i нават страх - калi чалавек пiша, значыць, сiлу мае.

Паверыць у тое, што ён шпiён, было не вельмi цяжка.

Мы пералезлi цераз паркан, асцярожненька, прыгнуўшыся, уздзёрлiся на арэшыну i вось ужо пiльна ўглядаемся праз акно ў хату. Было цёмна, i мы не адразу разглядзелi, што там робiцца. Нарэшце ўбачылi, што Кнышы сядзяць за сталом з лыжкамi ў руках i, зладзейкавата пазiраючы на акно, нешта ядуць. Мы здзiўлена паглядзелi адзiн на аднаго. Кнышы елi... торт. Бiсквiтны гарадскi торт з арэхамi i крэмавымi i шакаладнымi ружамi. Елi торт вялiкiмi лыжкамi, як боршч цi кашу. Елi ўпотай, хаваючыся ад людзей, як зладзеi. Елi спяшаючыся, мабыць, з гучным чмяканнем (акно было зачынена, i мы не чулi), а можа, нават рохкаючы. Раты ў абаiх былi залеплены крэмам, а ў Кнышыхi крэм быў i на "румпелi".

Вось Кныш падчапiў лыжкай вялiкую цэнтральную ружу, якая красавалася пасярэдзiне, i пацягнуў у рот. Але Кнышыха нешта сярдзiта буркнула, лоўка перахапiла ружу сваёй лыжкай i - шух! - сабе ў рот. Мы зноў пераглянулiся. Кiно!

- Ну, усё! Зразумела! - сказаў Ява. - Шпiёны! Нашы савецкiя людзi тарты так не ядуць.

Я не стаў спрачацца, хоць такое сведчанне шпiёнскай дзейнасцi Кнышоў здалося мне не вельмi пераканаўчым.

Паколькi глядзець на ўсё гэта было гiдка, мы спусцiлiся з арэшыны i пайшлi дахаты.

...I зноў пацягнулiся працоўныя буднi.

Больш кантактаў з Кнышамi, а тым больш з Бурмiлам не было.

Лета мiнала... Нам нават пачало здавацца, што ўсё пра Кныша i Бурмiлу мы прыдумалi, што не было нi таямiчай размовы ("Падаруначак ад немцаў"... "Дваццаць жалезных"... "Вермахт шчодры"...), нi акваланга, нi падазроных паводзiн, нiчога...

- Не, нiякiя яны не шпiёны, - гаварыў я. - Памятаеш, як Бурмiла бусляня параненае знайшоў i выхадзiў, выпусцiў потым. Хiба шпiён такое зрабiў бы? Нiколi!

Ява спачатку iмкнуўся пярэчыць, а потым пачаў пераводзiць размову на iншае.

Аднойчы Ява сустрэў мяне асаблiва засмучаны i невясёлы.

- Заўтра прыязджаюць бацькi, - уздыхнуў ён. - Хоць ты з моста ды ў рэчку. Мацi як даведаецца... Праўда, дзед паабяцаў у першы дзень не казаць. "I не праз цябе, кажа, двоечнiк, а праз мацi. Неахвота ёй першы дзень псаваць. Колькi не была дома, засумавала, а тут на табе - сынок такi падаруначак падрыхтаваў". Так што мне адзiн толькi дзень мiрнага жыцця i застаўся. А потым ужо будзе такi "вермахт", што... Ты ж маю мацi ведаеш...

Мацi ў Явы сапраўды была жанчынай рашучай. У адрозненне ад маiх бацькоў у Явы было наадварот: тата быў добры-дабрэнны (муху не пакрыўдзiць, нiколi голас не павысiць, толькi на скрыпцы iграе), а мацi - гром i блiскавiца. Карацей, тата быў мамай, а мама - татам. I трывогу Явы я добра разумеў.

- Нiчога, - супакойваў я свайго сябра, - як-небудзь абыдзецца. Не заб'е ж яна цябе.

- Да смерцi, можа, i не заб'е. А iнвалiдам

зрабiць можа. Знаеш, якая ў яе рука! Як у Жабацiнскага!

- А ты патрэнiруйся падаць. Як толькi што-якое - адразу падай. Нiбыта табе дрэнна.

- Мне й так будзе дрэнна. Без "нiбыта". Не хвалюйся.

Што й казаць, спачуваў я свайму таварышу ўсiм сэрцам, усёй душою, але дапамагчы нiчым не мог. Заставалася толькi спадзявацца на лёс цi на шчаслiвы выпадак. Можа, абыдзецца...

I вось Явавы бацькi прыехалi. Радаснага гоману i мiтуснi - поўны двор. Фортка толькi рып-рып! Дзверы не зачыняюцца. Сваякi, суседзi, знаёмыя... Яшчэ б! З-за мяжы прыехалi! Цiкава ж! А што? А як? А дзе? А калi? А якое? А па чым?

У садку цэлы дзень стол стаяў з прысмакамi ды розным пiтвом: адны выходзiлi, другiя сядалi.

I падарункаў Явавы бацькi навезлi ледзь не ўсёй вёсцы. Падарункi ў большасцi выпадкаў дробненькiя, як гузiкi, - сувенiры называюцца. Але што вы хочаце: калi б столькi вялiкiх падарункаў - на двух вазах змясцiлiся б.

I я падарунак атрымаў. Нам з Явам абодвум падарылi па пiсталету! Па чэшскаму замежнаму пiсталету, якi страляе вадой. I як страляе. Нацiскаеш на курок, i ён тоненька-тоненька цвыркае метраў на дзесяць. Магутна! Вось гэта пiсталет дык пiсталет! Сiла!

Праз пятнаццаць хвiлiн пасля таго, як нам падаравалi пiсталеты, мы ледзь iх не страцiлi назаўсёды.

Ну, вы ж разумееце, было б смешна, калi б мы адразу пачалi страляць. Навошта тады пiсталеты?

Дык вось мы адразу...

Сабаку на мушку - цвiрк!

- Гаў-гаў-гаў!

Сабака хвост падцiснуў i ў будку.

Мурка рудая сядзiць на сонцы, мыецца. Цвiрк!

- Ммяў! - i мурка ўжо на яблынi.

Чубатка грабецца.

Цвiрк!

- Ко-ко-ко-ко-ко! - няма чубаткi - недзе ў гародзе.

А тут iдзе дзед Салiвон.

Ну, выпадкова ж, чэснае слова, выпадкова курок нацiснуўся.

Цвiрк! Дзеду Салiвону проста па лысiне.

- А каб вы ляснулi, разбойнiкi! Я вам пацвiркаю! Я вам... Я вам...

Праз некалькi хвiлiн мы пацiралi свае чырвоныя вушы далёка ад хаты.

Пiсталеты аддалi нам з адной умовай - страляць толькi па нежывых прадметах.

Але ж настралялiся мы, ажно абрыдла.

А што ўжо нам хлопцы папазайздросцiлi - i не кажыце!

Толькi i чулася:

- Дай паглядзець!

- Дай хоць глянуць!

- Дай патрымаць!

- Можа, я стрэльну?

- Можа, я паспрабую?

- А я? А я?

- Ох ты!

- Ох i б'е!

- Сiла!

Скажам шчыра, мы неахвотна давалi не тое што стрэльнуць, але нават i патрымаць.

Можна аддаць новыя штаны, чаравiкi, сарочку зняць, усё, што хочаце, але выпусцiць з рук пiсталет у першы дзень - не хопiць сiл. Як жа яго аддасi, калi сам яшчэ не настраляўся!

Але папастралялi мы - дык папастралялi! Добранька! Ужо ж i адпомсцiў я за ўсе пакуты, якiя мне давялося перажыць, быўшы "шпiёнам", "разбойнiкам", "беляком" i наогул "ворагам".

Мы нейкую хвiлiну сумнявалiся, успомнiўшы ўмову страляць толькi па нежывых мiшэнях. Але потым вырашылi, што i Сцёпа Карафолька, i Антосiк Мацыеўскi, i Грышка Сала, i нават Вася Дзяркач па характарах поўнасцю адносяцца да "нежывых мiшэняў".

Праз гадзiну ўсе былi мокрыя, хоць выкручвай.

Спачатку яны адносiлiся да ўсяго раўнадушна, нават падбухторвалi.

- Ану! Ану, пацэль на такой адлегласцi. I не пацэлiш, не пацэлiш! Ану!

А потым, калi мы сталi добра цаляць, пачалi злавацца:

- Ды ну, перастаньце!

- Ды годзе ўжо!

- Досыць, ну!

А Сцёпа Карафолька, калi Ява вельмi спрытна пацэлiў яму проста ў нос, раптам вырашыў абурыцца i закрычаў:

- Гэй ты, двоечнiк! Нешта залiшне ўжо ты расцвiркаўся! Iдзi лепш урокi вучыць! Бо на наступны год застанешся. Вось я скажу тваёй мацi!

Эх, Сцёпа, даўганосiк, недалiкатны чалавек. Хiба можна ўспамiнаць пра такiя рэчы!

Ява павярнуўся i пайшоў.

На наступны дзень рана-раненька бацькi Явы паехалi на некалькi дзён у Кiеў дакладваць пра сваю замежную камандзiроўку на Выстаўцы перадавога вопыту. I дзед Варава не паспеў нiчога расказаць.

Але ўсё роўна настрой у Явы быў кепскi, прыгнечаны.

- Гад я, - упiкаў ён сябе. - Мацi мяне цалуе: "Сыночак, сыночак!" падарункi для мяне, а я... Ведала б яна, якi я... Лепей бы адразу... I што ж гэта будзе! Эх, калi б высачыць, пакуль няма мацi, тых шпiёнаў! Усё было б добра. Можна было б расказаць праўду. Як я тапiўся i наогул... Эх, калi б высачыць...

Я невыразна мгыкаў:

- Мгы... вядома... так...

Я не верыў у рэальнасць гэтай справы.

Але на другi дзень пасля ад'езду бацькоў у Кiеў Ява прыбег да мяне белы, як смятана, ледзь дыхаючы.

- Хутчэй... хутчэй... хутчэй...

Я ўжо думаў - цi пажар, цi землетрасенне, цi футбол па тэлевiзары перадаюць. Я сама што вядро цягнуў з калодзежа. Да палавiны выцягнуў. I вядро, калi ён прыбег, шубоўснула назад.

- Што такое?

- Гайда хутчэй! Яны iдуць у плаўнi. Вось зараз. Сам чуў размову. Кныш кажа: "Штосьцi доўга няма справы. Прысохла. Ерунда атрымлiваецца". А Бурмiла: "Так-так, трэба канчаць, паедзем сягоння, я ж невiнаваты, што прастудзiўся. Захварэў..." А Кныш: "Дык я зайду да цябе праз паўгадзiны, i паедзем..." Хутчэй, Паўлуша! Я адчуваю, нешта будзе! Гайда, ну!



Ознакомительный фрагмент книги закончился.
Чтобы прочитать или скачать всю книгу
перейдите на сайт партнера.

Перейти и скачать